چه‌ند گوهۆڕین دێ د تاقیكرنێن قوتابییان دا هێنه‌ كرن

چه‌ند گوهۆڕین دێ د تاقیكرنێن قوتابییان دا هێنه‌ كرن

سه‌فین دزه‌یى وه‌زیرێ په‌روه‌رده‌یا حكومه‌تا هه‌رێما كوردستانێ دیاركر وه‌زاره‌تێ د سیسته‌مێ نوو یێ خواندنێ دا چه‌ندین گوهۆڕین كرینه‌ و ژ وان گوهۆڕینان ژى د ئه‌زموونێن قوتابیان دا و چه‌ند وارێن دیتر دا راستڤه‌كرن كرینه‌ و هه‌موو ئه‌و گوهۆڕین ب نڤیسار پێشكێشى جڤاتا وه‌زیران كرینه‌ و ب باوه‌را مه‌ ئه‌و گوهۆڕین دێ پتر خزمه‌تا كه‌رتێ خواندنێ كه‌ن و هه‌موو ئاماده‌كاریێن په‌خشكرنا تێله‌فزیۆنه‌كا په‌روه‌رده‌یى ژى مه‌ ب راپۆرت دایه‌ جڤاتا وه‌زریران؛ هه‌كه‌ رازیبوون ل سه‌ر پێدڤیێن مه‌كر، دێ كه‌نالێ سه‌ته‌لایتا نه‌ورۆز كه‌ینه‌ سه‌ته‌لایته‌كا په‌روه‌رده‌یى و د ڤێ هه‌ڤدیتنێ دا وه‌زیرێ په‌ره‌روه‌ده‌یێ به‌رسڤا چه‌ندین پرسیاران دده‌ت و رۆژنامه‌یا ئه‌ڤرۆ به‌لاڤكربوو، لێ رۆژنامه‌ڤانێ هه‌ڤپه‌یڤین ئه‌نجامداى ب ده‌ستكاریڤه‌ و ب به‌رفره‌هتر، ئه‌ڤ هه‌ڤپه‌یڤینه‌ بۆ كوڤارا مه‌ دارشتیه‌ڤه‌ و ژ به‌ر گرنگییا وێ مه‌ ب فه‌ر دیت تێكستێ نوو دارشتى به‌لاڤبكه‌ین.

هه‌ڤپه‌یڤین: عوبه‌ید سوبحى ره‌شاڤایى، هه‌ولێر
* ئه‌ڤه‌ چه‌ند ساله‌كه‌ ئه‌م دبینین ڤه‌كرنا قوتابخانه‌یێن ئه‌هلى وه‌كو دیارده‌یه‌كێ لێهاتییه‌ و د زێده‌بوونێ ژى دایه‌، ب سه‌راحه‌ت ئه‌ڤه‌ نه‌ ده‌سپێكه‌كه‌ بۆ ئه‌هلیكرنا كه‌رتێ خواندنێ ل هه‌رێما كوردستانێ و ئه‌ڤه‌ نه‌ جوداكرنا ته‌خا ده‌وله‌مه‌ندایه‌ ژ هه‌ژاران؟
وه‌زیرێ په‌روه‌رده‌یێ: خواندن و په‌روه‌ده‌كرن مافێ هه‌موو تاكه‌كى یه‌ و بێى جوداهى، دابینكرنا هه‌موو پێدڤییه‌كى ژى ئه‌ركه‌ ل سه‌ر ملێن حوكمه‌تێ، لێ هه‌كه‌ ل من ب پرسى ئه‌رێ حوكمه‌ت شیایه‌ هه‌موو پێدڤیێن كه‌رتێ خواندنێ و په‌روه‌رده‌یێ بجهبینیت و دابین بكه‌ت؟ دێ بێژمه‌ ته‌ نه‌خێر؛ لێ بێگومان هه‌كه‌ ئه‌م به‌راوردیه‌كێ بكه‌ین، ل پشتى سه‌رهلدانێ و تا نوكه‌ ڤى كه‌رتى پێشڤه‌چوونه‌ك باش ب خوه‌ڤه‌ دیتییه‌ و ل سالا 1991 ب تنێ  1320 قوتابخانه‌ ل هه‌موو كوردستانێ هه‌بوون، نوكه‌ 5543 قوتابخانه‌ د خزمه‌تێ دانه‌ و سال بۆ سالێ رێژه‌یا قوتابیان ژى د زێده‌بوونێ دایه‌ و ئه‌ركێ وه‌زاره‌تێ پتر لێدهێت و ل هه‌موو دونیایێ په‌رده‌وه‌ ب تنێ ل سه‌ر ملێن حوكمه‌تێ نینه‌، ب تایبه‌ت ل وه‌لاتێن پێشكه‌ڤتى، كه‌رتێ تایبه‌ت یان په‌روه‌رده‌یا تایبه‌ت رۆله‌كێ مه‌زن هه‌یه‌ د ڤى واری دا، ئه‌ڤه‌ژى ب وێ واتایێ ناهێت كو جوداكرنا توێژا ده‌وله‌مه‌ندانه‌ ژ هه‌ژاران .
ده‌یكوباب هه‌نه‌ مامۆستانه‌ ژى و زارۆیێن خو دهنێرنه‌ وان قوتابخانه‌یان و ناهنێرنه‌ قوتابخانه‌یێن حوكمه‌تێ، مه‌ قوتابخانه‌یێن سیسته‌مێ تایبه‌ت یێن پیشكه‌فتى هه‌نه‌، لێ دكێمن و قوتابى ل دووڤ پشككێشانێ دهێنه‌ وه‌رگرتن و مافێ هه‌موویانه‌ لێ بخوینن.
بێگومان پشته‌ڤانییێ ل ڤه‌كرنا قوتابخانه‌ و باخچه‌یێن ئه‌هلى دكه‌ین، لێ مه‌ژى رێنمایى و مه‌رجێن خۆ هه‌نه‌ و لژنه‌یێن تایبه‌ت دووڤچوونێ دكه‌ن و هه‌كه‌ ل دووڤ وان مه‌رجان نه‌بن ئه‌م ده‌ستووریێ بۆ نوو ناكه‌ین و پێرابوونان دگه‌ل وه‌ردگرین، چ ئه‌و قوتابخانه‌یێن ئه‌هلى یێن د ناڤ سیسته‌مێ مه‌دا یان ژى سیسته‌مێ جودا كو پتر گرنگیێ ب زمانێ ئنگلیزى دده‌ن، مه‌رجێن مه‌ بجهدئینن و وانه‌یا زمانێ كوردى ل هه‌موو قوناغان دهێته‌ خواندن.
* ل  پشتى ده‌ست ب كاربوونا ته‌ وه‌ك وه‌زیر، ئێك ژ بڕیارێن زوو ته‌ دایى، نه‌مانا قوتابخانه‌یێن نموونه‌یى بوو، چ پلانه‌ك هه‌یه‌ بۆ دوباره‌ ڤه‌گه‌راندنێ؟ وه‌زیرێ په‌روه‌رده‌یێ:  خه‌لك خه‌له‌ت د قوتابخانه‌یێن نموونه‌یى گه‌هشتینه‌، یا ژ هنده‌كانڤه‌ هه‌موو پێدڤییه‌ك بۆ وان قوتابخانه‌یان دابینكرینه‌ و ب تنێ زارۆیێن به‌رپرس و وه‌زیران و ده‌وله‌مه‌ندان وه‌ردگرن، ئه‌و ب خوه‌ وه‌سان نینه‌، د بنه‌ره‌تدا هزرا ڤه‌كرنێ ئه‌و بوویه‌،  ژبه‌ر كو یا زه‌حمه‌ته‌ نوكه‌ هه‌موو قوتابخانه‌یان ژ لایێ ستافى و پێدڤییان و هه‌موو تشته‌ك بهێته‌ دابینكرن، له‌ورا وه‌زاره‌تێ دخواست هنده‌ك قوتابخانه‌یان دگه‌ل سیسته‌مێ نوو، ژینگه‌هه‌كا نووژى بۆ دابین بكه‌ت و هێدى هێدى هه‌موو قوتابخانه‌یان وه‌لێبكه‌ین و ڤێ چه‌ندێ گشتگیر بكه‌ت، لێ مه‌ ب پێدڤى زانى پێداچوونه‌كێ بۆ بكه‌ین و ل ڤان نێزیكان ژ بۆ چه‌وانییان به‌رده‌وامیدان ب وان جۆره‌ قوتابخانه‌یان دێ بریاره‌كێ ده‌ین و مه‌ هنده‌ك گوهۆڕین ژى بۆ كرینه‌ و گوهۆڕین د هه‌موو واران دا یا پێدڤییه‌ و ئه‌و گوهۆڕین دێ د به‌رژه‌وه‌ندییا گشتی دا بیت.
*  بڕیاربوو راستڤه‌كرن و گوهۆرینێن د سیسته‌مێ نوو یێ  په‌روه‌ده‌یێ دا دهێنه‌ كرن، د چوارچووڤێ كۆنفرانسه‌كێ په‌روه‌دره‌یى دا ل هاڤینا ئه‌ڤ ساله‌ هاتبانه‌ كرن، لێ ئه‌ڤه‌ سالا نوو یا خواندنێ ژى ده‌ستپێكر و چو دیار نه‌بوو، بۆچى و كه‌نگى دێ تشته‌ك دیاربیت؟
سه‌فین دزه‌یى : ل هه‌رێما كوردستانێ، ژبه‌ر گه‌له‌ك ئه‌گه‌ران  وه‌سا ب پێدڤى هاته‌ زانین كو گوهۆڕین د سیسته‌مى و پرۆگرامێ خواندنێ بهێته‌كرن، جڤاتا وه‌زیران و په‌رله‌مان رازیبوون ل سه‌ر  وى سیسته‌مى كر یێ كو د كۆنفرانسه‌یه‌كى به‌رفره‌هدا هاتییه‌ ئاماده‌كرن، لێ یا ئاشكرایه‌ هه‌موو تشته‌كێ نوو د ده‌مێ كارپێكرنێ دا ژ نوو دێ گرفت دیاربن و سیسته‌م ل سه‌ر وه‌ره‌قێ تشته‌كه‌ و د ده‌مێ بجه ئینانێ دا تشته‌ك دیتره‌، مه‌ نه‌ڤیا ل هاڤینێ كۆنفرانسى ئه‌نجام بده‌ین، ژبه‌ركو د هه‌ر كۆنفرانسه‌كی دا هنده‌ك راسپارده‌ دهێنه‌دان ژ سه‌رى بۆ خوارێ و خوارتر نه‌چاره‌ پێگرییێ پێبكه‌ت و بجهبینیت، لێ مه‌ ب پێدڤى زانى ل سه‌ر ئاستێ په‌روه‌رده‌یێن قه‌زایان، سه‌رپه‌رشتان، مامۆستایان و دایكوبابان، كۆم ببن و دیتنێن خۆ ل سه‌ر سیسته‌مێ نوو بگه‌هینن و پاشى ئه‌و بۆچوون گه‌هشتنه‌ مه‌ و مه‌ژى لژنه‌یه‌ك پێكئینانا و كو به‌ندێ هه‌موو وان بیرو بۆچوونان كر كو تشتێ باش و زۆر ره‌خنه‌گرانه‌ ل دۆر سیسته‌مى تێدا هه‌بوون، مه‌ژى راستڤه‌كر ب پرسپێكرنا لژنه‌یا په‌روه‌رده‌یى ل په‌رله‌مانێ كوردستانێ و ئێكه‌تییا مامۆستایان، فیدراسیۆنا قوتابى، خوێندكاراێن كوردستانێ، دایكوباب و هنده‌ك بسپۆرێن په‌روه‌رده‌یى یێن خانه‌نشینكرى یێن ده‌رڤه‌ و نافخۆ و مه‌ پرۆژه‌یه‌یه‌كى راستڤه‌كرى ل دۆر وى سیسته‌مى به‌رهه‌ڤكرییه‌ و دێ ده‌ینه‌ جڤاتا وه‌زیران و ب باوه‌را مه‌ دێ د به‌رژه‌وه‌ندییا گشتی دا بیت و دێ هه‌ر كێموكاسى تێدا هه‌بن، چو سیسته‌م سه‌دا سه‌د گه‌له‌ك باش و بێ كێماسى نینن، لێ دڤێت ره‌وشا هه‌رێمێ دگه‌ل وى سیسته‌مى بهێته‌ به‌رچاڤ وه‌رگرتن و گونجاندن.
*ئه‌و چو گوهۆڕین و راستڤه‌كرنن د سیسته‌مى دا هاتینه‌كرن؟
وه‌زیرێ په‌روه‌ردێ: ب راستى جارێ حه‌ز ناكه‌م ب درێژى بێژم، لێ د ئه‌زمووناندا، قۆناغێن خواندنێ و چه‌ندین وارێن دیتردا راستڤه‌كرن هاتینه‌ كرن، د چه‌ندین ته‌وه‌ران دا وى سیسته‌مى نه‌ زه‌لالییه‌ك دروسكربوو، پشتى ڤان راستڤه‌كرنان ب دیتنا مه‌ پتر هاتییه‌ رۆنكرن و دووماهی  بڕیار ژى بۆ جڤاتا وه‌زیرانه‌، لێ ئه‌و لایه‌نێنمه‌ بۆچوونێن وان وه‌رگرتین، ئه‌و راستڤه‌كرن پێباشبوون و هنده‌ك تێبینى هه‌بوون، مه‌ ژى ل به‌رچاڤ وه‌گرتینه‌.

sefin u obeid

* وه‌كو دیار ته‌ سه‌ره‌دانا گه‌له‌ك قوتابخانه‌یان كرییه‌، ب سه‌راحه‌ت ده‌ما تۆ وه‌ك وه‌زیرێ په‌روه‌ده‌یێ، ره‌وشا قوتابخانه‌یه‌كا بێ ده‌رگه‌ه و په‌نجه‌ر و ده‌ستئاڤ و ئاڤا ڤه‌خورانێ دبینى كو ب ده‌هان قوتابخانه‌یێن هۆسان ل هه‌رێمێ هه‌نه‌، دگه‌ل ڤێ پێشڤه‌چوونا دونیایێ هه‌ست ب چ دكه‌ى؟
سه‌فین دزه‌یى: ب راستى جهێ داخێ یه‌ بۆ من وه‌ك وه‌زیر، ژبه‌ركو خواندنگه‌ه جهه‌ك پیرۆزه‌ و خه‌لك ل وێرێ ژ تارییێ و نه‌خوێنده‌واریێ رزگار دبیت و پیشه‌یێ مامۆستایێ ژى پیشه‌یه‌كێ گه‌له‌ك پیرۆزه‌، لێ دڤێت ئه‌م ژبیر نه‌كه‌ین كا ئه‌م میراتگرێن چ تشته‌كى و چ سیسته‌مه‌كى و رژێمه‌كى بووین، مه‌ ده‌ڤه‌ره‌ك وێرانكرى ژ هه‌موو لایانڤه‌ هه‌بوو، لێ نابیت ئه‌م ئێخسیرێن رابردوویێ خۆ بین و دڤێت ره‌وشا خویا دوهى و پیرۆزییا ده‌ستكه‌فتیان ژى بزانین داكو د ئومێد به‌خشبین، كێموكاسى هه‌نه‌. ئه‌ڤه‌ راسته‌، ئاڤاهى دكێمن؛ به‌لێ، ب راستى ژى پشكه‌كا مه‌زن یا هه‌بوونا وان كێماسییان ژى بۆ رێڤه‌به‌ر و مامۆستایان ڤه‌دگه‌ریت، د هنده‌ك سه‌ره‌دانان دا من دیت ل تاخه‌كێ هه‌ژارنشین، رێڤه‌به‌رێ قوتابخانه‌یه‌كێ قوتابخانه‌ گه‌له‌ك ب پاقژ و رێكپێك راگرتییه‌ و ل تاخه‌كێ ده‌وله‌مه‌ند ژى قوتابخانه‌یه‌كا گه‌له‌ك بێسه‌روبه‌ر من دیتى یه‌، ئانكو رێڤه‌به‌ر و مامۆستا و سه‌ره‌ده‌ریا وان رۆلێ خۆ گه‌له‌ك د ڤێ چه‌ندێ دا دبینیت، قوتابخانه‌یه‌ك هه‌یه‌ به‌رى هه‌شت مه‌هان خلاس بوویه‌ و راده‌ستكرییه‌، به‌رى چه‌ند رۆژان من سه‌ره‌دانا وان كرییه‌،جهێ داخێ یه‌ دێ بێژى ژ شه‌رێ ئیران و عیراقێ ئه‌و قوتابخانه‌ خلاسبوویه‌، هندى هند بێ سه‌روبه‌ربوو.
هه‌موو سالان قوتابخانه‌ دهێنه‌ ئاڤاكرن، لێ ڤێراناگه‌هین، ئه‌ڤ ساله‌ 150 ملیار بۆ 105 قوتابخانه‌یێن هه‌ڤچه‌رخ هاتینه‌ ته‌رخانكرن، پشكه‌كا مه‌زنا گرفتارییا ئاڤاهییان دێ چاره‌بیت.
* چه‌ند ره‌وا و دروسته‌ قوتابخانه‌یه‌كێ ئێك خزمه‌تكار و زێره‌ڤان نه‌بیت؟
وه‌زیرێ په‌روه‌ردێ: ئه‌ز دگه‌ل ڤێ چه‌ندێ مه‌ كو نه‌یا ره‌وایه‌، لێ خه‌له‌تى د دابه‌شكرنێ دا ژى هه‌یه‌، هنده‌ك قوتابخانه‌یان سێ خزمه‌تكار  هه‌نه‌ و ل قوتابخانه‌یه‌كا دیتر ژى ئێك نینه‌، دێ پێداچوونێ د ڤێ چه‌ندێ دا كه‌ین و دێ داخوازا دامه‌زراندنا چه‌ند كه‌سان بۆ قوتابخانه‌یێن نوو هاتینه‌ ئاڤاكرن ژ جڤاتا وه‌زیران كه‌ین.
*چه‌ند ره‌وایه‌ ئێك دینار وه‌ك میزانییه‌ ل به‌رده‌ستێ  رێڤه‌به‌رێ قوتابخانه‌یه‌كى بو دابینكرنا كێمترین پێدڤى نه‌بیت ؟
وه‌زیرێ په‌روه‌رده‌یێ: میزانى وه‌ك داهاتێ كافتریێن ناڤ قوتابخانه‌یێ هه‌یه‌ و ئه‌وێن نه‌یى ژى پشكه‌كێ بۆ دهنێرین، لێ باشتره‌ تشته‌ك ل به‌رده‌ست هه‌بیت، بۆ زانین قوتابخانه‌ هه‌یه‌ ب داهاتێ كافتریایێ سپلێت و هه‌موو پێداویستییه‌ك بۆ قوتابخانه‌یا خۆ كرییه‌.
*بۆ كرمانجیكرنا پرۆگرامێن خواندنێ ل ده‌ڤه‌را بادینان تۆ وه‌ك وه‌زیر دگه‌لداى، یا نه‌، ب سه‌راحه‌ت دێ رێگربى یان ئاسانكاریێ بۆ كه‌ى؟
وه‌زیرێ په‌روه‌ردێ: هه‌ر تشته‌كێ خزمه‌تا وارێ خواندنێ بكه‌ت رێگر نینه‌، لێ دڤێت مه‌رج و ئاماده‌كاریێن خۆ هه‌بن، راسته‌ زمانێ كوردى خودان گه‌له‌ك ده‌ڤۆكه‌، ب راستى ژى نابیت ئه‌وا كو جاران دوژمنان هه‌ولددا دوبه‌ره‌كیێ ل ناڤ كوردان دروستبكه‌ن، نوكه‌ ئه‌م ب خوه‌ بهێین وێ بكه‌ین، وه‌كو شێوه‌زارێ كرمانجى، نوكه‌ ل دهۆكێ دهێته‌ خواندن و دێ د به‌رده‌وامبن ژى و چ ئاسته‌نگ ژى ل پێشیا وان نابیت، لێ دڤیت بۆ پاشه‌رۆژى هه‌ولبده‌ین (نه‌ ب تنێ وه‌زاره‌تا مه‌) به‌لكو ب هاریكارییا لایه‌نێن په‌یوه‌ندیدار زمانه‌كێ ئێكگرتى و ستانده‌رد مه‌ هه‌بیت.
*ماموستا د ئه‌ڤ ساله‌دا هێشتا دێ هێنه‌ دامه‌زراندن؟
وه‌زیرێ په‌روه‌ردێ: نه‌خێر، ژبلى ئه‌و رێژه‌یا دامه‌زراندنێ ب به‌ر وه‌زاه‌رتا مه‌ كه‌فتى، هه‌ر ئه‌و 3200 میلاكێن زێده‌بوون كو جڤاتا وه‌زیران بۆ مه‌ داین و نوكه‌ دابه‌ش دكه‌ین ل سه‌ر په‌روه‌رده‌یان.
*به‌رى ڤى پۆسته‌یى بجهبهێلى، ته‌ دڤێت چ بۆ كه‌رتێ په‌روره‌ده‌یێ بكه‌ى ب سێ خالان ئه‌گه‌ر بۆ مه‌ دیاربكه‌ى؟
وه‌زیرێ په‌روه‌ردێ: ئێك، جێگیركرنا سیسته‌مێ نوو یێ په‌روه‌رده‌یێ ب راستڤه‌كرنێن وێڤه‌.
دو، پێشڤه‌برنا ژێرخانه‌یا په‌روه‌رده‌یى د هه‌موو واران دا.
سێ، به‌رده‌وامییا خولا راهێنانان بۆ مامۆستایان و د هه‌مان ده‌م ژى گوهۆڕینێن بنه‌ره‌ت د وارێ په‌روه‌رده‌یى دا، ب تایبه‌ت ئاماده‌یێن پیشه‌یى كو ب راستى كه‌رته‌كێ گرنگه‌ و سستیێ ب خۆڤه‌ دبینیت و دلێ خه‌لكى رابگرم و وێ باوه‌ریێ بۆ چێكه‌ین كو حوكمه‌ت د خزمه‌تا واندایه‌ و یێ گه‌شبینم ژى.

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای

كومێنته‌كا نوی دانه‌

لن يتم نشر عنوان بريدك الإلكتروني. الحقول الإلزامية مشار إليها بـ *