گه‌‌له‌‌كا گرنگه‌‌ به‌رى وه‌‌رگرتنا قوتابییان سالانه‌ ڤه‌‌كۆلینا بازاڕێ كاری بهێته‌‌كرن

گه‌‌له‌‌كا گرنگه‌‌ به‌رى وه‌‌رگرتنا قوتابییان سالانه‌ ڤه‌‌كۆلینا بازاڕێ كاری بهێته‌‌كرن

ئه‌‌ندامه‌كا لیژنه‌یا په‌‌روه‌‌رده‌یێ و خواندنا بلند و ڤه‌‌كۆلینێن زانستی ل په‌ڕله‌مانێ كوردستانێ، د هه‌ڤپه‌یڤینه‌كا تایبه‌ت دا، بۆ كۆڤارا په‌روه‌رده‌یا نوو دیار كر كو هه‌‌ر ئاڕیشه‌‌یه‌‌كا گه‌هه‌شتبیته‌‌ ده‌‌ستێ وان ب رژدى كار بۆ چاره‌‌سه‌‌ركرنا وێ ئارشه‌شه‌یێ د چوارچووڤه‌یێ یاسایێ دا هاتییه‌‌ كرن، دانانا پلانا بۆ دروستكرنا كۆمه‌‌لگه‌‌هێن پیشه‌‌ی ل هه‌‌رسێ پارێزگه‌‌هان، دێ كێشه‌یا دوسێ ده‌وامیێ چاره‌‌سه‌‌ر كه‌‌ت و گۆت:( دڤێت وانه‌ ل گۆر ژینگه‌‌ها نوو یا بازاڕی بهێنه‌‌ دان. بۆ نموونه‌ هێشتا پشكا پێشه‌‌سازی یێ په‌‌یمانگه‌‌هـان ل سه‌‌ر جۆرێن ترومبێلێن وه‌‌ك لادا و بیجۆیان قوتابییان فێردكه‌‌ن و ده‌‌رسا دده‌‌ن، ئه‌‌ز نزانم دێ چ جۆره‌‌ ئه‌‌نده‌‌زیارێن میكانیكى ژ ڤان كه‌‌سان ده‌‌رچن‌؟!).
په‌روه‌ردا نوو، ئازاد نسرى:
ئامینا زكری ئه‌‌نداما لیژنه‌یا په‌‌روه‌‌رده‌یێ و خواندنا بلند و ڤه‌‌كۆلینێن زانستی ل په‌ڕله‌مانێ كوردستانێ دیار كر كو كارێ لیژنه‌یا په‌روه‌رده‌یێ ل په‌ڕله‌مانێ كوردستانێ، دووڤچوونا كاروبارێن گرێدای ب په‌‌روه‌‌رده‌یێ و فێركرن و خواندنا بلند و ڤه‌‌كۆلینێن زانستی ڤه‌، هه‌‌روه‌‌سا ده‌‌رئێخستن و راستڤه‌‌كرنا یاسایێن گرێدای ڤی واری یه‌.
ل دۆر میكانزم و رێیێن گه‌هشتنا ئاڕیشه‌ و گرفتێن په‌روه‌رده‌یى بۆ لیژنه‌یا وان خۆیا كر كو هه‌‌ر جارێ ب ره‌‌نگه‌‌كی یه‌،‌ هنده‌‌ك جاران ژ ده‌‌زگه‌‌هێن میرى ب خوه‌‌ ڤه‌‌ یه‌،‌ وه‌‌كی رێڤه‌‌به‌‌ریێن گشتی و گرێدای ب په‌‌روه‌‌رده‌یێ و كولیژ و په‌‌یمانگه‌‌هان، جار ب رێیا مامۆستا و قوتابی و وه‌‌لاتیانه‌ كو ب رێیێن تێله‌‌فۆن، ئیمێل، نڤیسینێن فه‌رمى، هه‌‌ڤدیتن، پێشوازییا شاندانه‌. گرنگ ب ساناهیترین رێك بۆ وه‌‌لاتی ئه‌‌و دشێن ئاڕیشه‌یان بگه‌‌هینه‌‌ وان‌.
لیژنه‌یا په‌روه‌رده‌یێ ل په‌ڕله‌مانێ كوردستانێ هه‌تا چ راده‌ شیاشه‌ ئاریشه‌ و كرفتێن په‌روه‌رده‌یێ بگه‌هینیته‌ جهێن په‌یوه‌ندیدار و بهێنه‌ چاره‌كرن؟ هه‌كه‌ نموونه‌ هه‌بن ئاماژه‌ پێ بكه‌. ئه‌نداما په‌ڕله‌مانێ كوردستانێ گۆت:( لیژنه‌یا په‌‌روه‌‌رده‌یێ ئێك ژ دیارترین و ئه‌‌كتیڤترین لیژنه‌یێن په‌‌ڕله‌‌مانی یه‌‌ كو به‌‌رده‌‌وام د كاری دا یه‌‌ و هه‌‌ر ئاڕیشه‌‌یه‌‌كا گه‌هه‌شتبیته‌‌ ده‌‌ستێ تاكێن ئه‌‌ندامێن لیژنه‌یێ یان ژی بۆ لیژنه‌یێ ب خوه‌‌ هاتبیت، ب رژدى كار بۆ چاره‌‌سه‌‌ركرنا وێ ئاڕیشه‌یێ د چوارچووڤه‌یێ یاسایێ دا یێ هاتییه‌‌ كرن و ب هه‌‌ماهه‌‌نگی دگه‌‌ل لایه‌‌نێ جێبه‌‌جێ كرنێ مه‌‌ هه‌‌وه‌‌لێن چاره‌‌سه‌‌ری كرنێ دگه‌‌ل وان یێن داین و ژ لایێ یاسای ڤه‌،‌ نوكه‌‌ چه‌‌ند یاسا یێن ل به‌‌ر ده‌‌ستێن مه‌‌ وه‌‌ك یاسایا داینگه‌‌هان، رێكخستنا قوتابخانه‌یێن ئه‌‌هلی و تایبه‌‌ت، هه‌‌ژماركرنا پله‌‌یا زانستی بۆ هه‌‌لگرێن باوه‌‌رنامه‌یێن ماسته‌‌ر و دكتۆرایێ كو ل

ده‌‌رڤه‌‌یی وه‌‌زاره‌‌تا خواندنا بلند كار دكه‌‌ن و ئه‌‌م یێ كار ل سه‌‌ر دكه‌‌ین).

amina zikry

ئاڤاهیێن قوتابخانه‌یان، ئه‌وێن ماینه‌ نیڤه‌رۆ، ئاشكرا كر كو ب گشتی ئه‌‌ڤه‌‌ كێشه‌‌یه‌‌كه‌‌؛ هێشتا پڕۆژه‌یێن به‌‌رده‌‌وام یێن سالێن 2003-2004-2005 یێن ماین و ئه‌‌ڤه‌‌ ڤێ پرۆسه‌یێ ب زه‌‌حمه‌‌ت دئێخیت و گۆت:( ئه‌‌م ژ نێزیك سه‌‌ره‌‌دانا پڕۆژه‌یان دكه‌‌ین، ب تایبه‌‌ت ل ڤێ دوماهیێ مه‌‌ سه‌‌ره‌‌دانا چه‌‌وانی و چه‌‌ندیا جێبه‌‌جێكرنا پڕۆژه‌یێن سالا 2010 كرینه‌. ژلایه‌‌كێ دی ڤه‌‌ وه‌‌زیر یان رێڤه‌‌به‌‌رێن گشتی یێن وه‌‌زاره‌‌تێ و هنده‌‌ك جاران ژی لایه‌‌نێن په‌‌یوه‌‌ندیدار یێن پارێزگه‌‌هان د وی واری دا گازی دكه‌ینه‌ په‌‌ڕله‌‌مانی كو بهێن رۆنكرن و نووترین پێزانینان د وارێ پڕۆژه‌یان دا بۆ مه‌‌ دیار بكه‌‌ن).
د پرسیاره‌كا دى یا كۆڤارا په‌روه‌رده‌یا نوو دا، سه‌باره‌ت به‌رنامه‌یێ لیژنه‌یا په‌‌روه‌‌رده‌یێ و خواندنا بلند و ڤه‌‌كۆلینێن زانستی دا، بۆ نه‌هێلانا دوسێ ده‌وامیێ ل قوتابخانه‌یان، ئامینا زكرى گۆت:( بۆ سالا 2010 حوكمه‌‌تێ پلانه‌‌كا ستراتیژی بۆ هه‌‌وا دروستكرنا قوتابخانه‌یێن نشتیمانی ب گۆژمه‌یێ 150 ملیار دیناران دانا بوو كو ئه‌‌ڤ ساله‌‌ ژی ب هیمه‌‌ت و پێشنیاركرنا به‌‌رده‌‌وام یا ڤی گوژمه‌ی‌ی د بودجه‌یا سالا 2011 ێ دا ژلایێ ئه‌‌ندامێن لیژنه‌یا په‌‌روه‌‌ر‌ده‌یێ و پشته‌‌ڤانییا په‌‌ڕله‌‌مانته‌‌ران ئه‌‌م شیایێن دیسان ڤی گوژمه‌‌ی ته‌‌رخان و په‌‌سه‌‌ند بكه‌‌ین كو ڤێ كێشه‌یا سێ ده‌‌وامیێ ناهێلیت و یا دو ده‌‌وامیێ ژی دێ به‌‌ره‌‌ف كێم بوونێ ڤه‌ ‌به‌‌ت، هه‌‌روه‌‌سا كار كرن و دانانا پلانا بۆ دروستكرنا كۆمه‌‌لگه‌‌هێن پیشه‌‌ی ل هه‌‌رسێ پارێزگه‌‌هان. ئه‌‌ڤه‌‌ ژی دێ ڤێ كێشه‌یی چاره‌‌سه‌‌ر كه‌‌ت. لێ پێدڤییه‌‌ حوكمه‌‌تێ پلانا چه‌‌ند سالی بۆ ئاڤاكرنا قوتابخانه‌یان هه‌‌بیت، چونكو‌ سالانه‌‌ قوتابی زێده‌‌ دبن و ئه‌‌گه‌‌ر حوكمه‌‌ت هزر د  وێ زێده‌‌ بوونێ دا نه‌‌كه‌‌ت و پلانا درێژخایه‌‌ن نه‌‌بیت، ئه‌‌ڤ كێشه‌‌یه‌‌ هه‌‌ر دێ به‌‌رده‌‌وام بیت).
 وه‌ك دیارده‌یه‌كا سالانه‌، هه‌ر سال هژماره‌كا زۆرا قوتابییان ل چ زانكۆ و په‌یمانگه‌هان ناهێنه‌ وه‌رگرتن، هه‌وه‌ فشار ل جهێن په‌یوه‌ندیدار كرییه‌ بۆ نه‌هێلانا ڤێ چه‌ندێ؟ گۆت:( هه‌‌رچه‌‌نده‌ لیژنه‌یا په‌‌روه‌‌رده‌یێ فشاره‌‌كا مه‌‌زن دئێخیته‌‌ سه‌‌ر حوكمه‌‌تێ بۆ وه‌‌رگرتنا سالانه‌‌یا قوتابییان، لێ  ل سه‌‌ر ڤێ پرسێ من دیتنه‌‌كا جوداتر  هه‌‌یه‌  و ئه‌‌ز د گه‌‌ل هندێ دا نینم ل ژێر فشارێن سیاسی و رازیكرنا جادده‌یێ و ل سه‌‌ر حسابا كوالیتی و زانستی قوتابی بهێنه‌‌ وه‌‌رگرتن. هه‌تا ئه‌و قوتابی یێن ل كولیژان دهێنه‌‌ وه‌‌رگرتن بێى هندێ كو هزر ل جهێ كارێ وان بهێته‌‌ كرن یان پێدڤیێن زانستی و جه و مامۆستا یێن وان ل كولیژ و په‌‌یمانگه‌‌هان ل گۆر قه‌‌واره‌یێ وه‌‌رگرتنێ بیت، گه‌‌له‌‌ك  گرنگه‌‌، به‌رى وه‌‌رگرتنا قوتابیان سالانه‌ ڤه‌‌كۆلینا بازاڕێ كاری بهێته‌‌ كرن كا پێدڤی ب چ جۆر و قه‌‌باره‌یێ ده‌‌رچوویان هه‌‌یه‌‌ و حوكمه‌ت ل گۆر پێدڤیاتییا بازاڕى جۆرێ بسپۆریان ل كولیژان ڤه‌‌كه‌‌ت و ته‌‌ركیزى بێخیته‌ سه‌‌ر بازاڕێ كارى… بۆ نموونه‌‌ قه‌‌باره‌یێ ده‌‌رچوویێن كولیژا یاسا و رامیاری ل پارێزگه‌‌ها دهۆكێ یێ گه‌‌هشتییه‌‌ ئاسته‌‌كی كو دڤێت ب زووترین ده‌‌م بهێته‌‌ چاره‌‌سه‌‌ركرن، ئه‌‌ز تێناگه‌‌هم دێ هنده‌‌ یاسازان و پارێزه‌‌ران ل كووده‌رێ ده‌ینه‌‌ كاری د ده‌‌مه‌‌كى دا كو ژینگه‌‌ها كوردستانێ هند پێدڤیاتی پێ نینه‌. ژلایه‌كى دیڤه‌‌، ئه‌‌رێ ئارمانجا حوكمه‌تێ ئه‌‌وه‌ كادرێ فه‌‌رمانبه‌‌ر دروست بكه‌‌ت، یان كادرێ پیشه‌‌یى و به‌‌رهه‌‌مهێنه‌‌ر”بۆ بازاڕى”، ب دیتنا من پێدڤییه‌ گرنگى ب په‌‌یمانگه‌‌هـێن پیشه‌‌یى و ته‌‌كنیكى بهێته‌ دان و گرێدانا سیسته‌‌مێ وه‌‌رگرتنا قوتابییان ب پێدڤیاتییا جۆر و قه‌‌باره‌یێ بازارێ كاری بۆ هه‌‌ر كولیژه‌یه‌كێ، یان په‌‌یمانگه‌‌هـه‌كێ بیت. ب راستی دڤێت ئه‌‌ڤ دیارده‌یا وه‌‌رگرتنا قوتابییان ل زانكۆیان بهێته‌‌ چاره‌‌سه‌‌ركرن و بۆ ڤى چه‌ندێ ژى ئه‌‌م دشێین مفا ژ ئه‌‌زموونین وه‌‌لاتین هه‌ڤسو وه‌ك ئیرانێ و توركیێ وه‌‌ربگرین. دیسا ئه‌‌ز نابێژم رێژه‌یا وه‌رگرتنێ كێم بكه‌‌ن، یان زێده‌‌ بكه‌‌ن، لێ ئه‌‌ز دبێژم ل گۆڕ پێدڤیاتیا بازاڕى، ب جۆرێ بسپۆران و قه‌باره‌یى دڤێت بهێنه‌‌ وه‌‌رگرتن، هه‌‌روه‌‌سا دڤێت وانه‌ ژى ل گۆر ژینگه‌‌ها نوو یا بازاڕی بهێنه‌‌ دان… بۆ نموونه‌ هێشتا پشكا پێشه‌‌سازی یێ په‌‌یمانگه‌‌هـان ل سه‌‌ر جۆرێن ترومبێلێن وه‌‌ك لادا و بیجۆیان قوتابییان فێردكه‌‌ن و ده‌‌رسا دده‌‌ن! ئه‌‌ز نزانم دێ چ جۆره‌‌ ئه‌‌نده‌‌زیارێن میكانیكى ژ ڤان كه‌‌سان ده‌‌رچن؟!‌).
ل دۆر پشكا په‌روه‌رده‌یێ ژ بودجه‌یا ئه‌ڤ ساله‌، ناڤهاتیێ ئاشكرا كر كو بودجه‌یا وه‌‌زاره‌‌تا په‌‌روه‌‌رده‌یێ یا(النفقات التشغیلیه‌‌) بۆ ئه‌‌ڤ ساله‌ 15.50% یه‌‌ و ژ پڕۆژه‌یێن ستراتیژی؛ پڕۆژه‌یێن كۆمه‌‌لگه‌‌هێن پیشه‌یى، بۆ هه‌‌رسێ پارێزگه‌‌هان یێن هاتینه‌‌ دانان، ئه‌‌ڤه‌‌ ژ بلی گۆژمه‌یێ 150 ملیارێن كو بۆ هه‌وا دروستكرنا قوتابخانه‌یێن نشتیمانی د ناڤ بودجه‌‌یێ دا هاتینه‌‌ ته‌‌رخان كرن. ل سالا بۆرى بودجه‌یێ بۆ په‌‌روه‌‌ردێ هاتییه‌‌ ده‌‌ستنیشانكرن 15.88% بوون.
ل دووماهیێ مه‌ پرسیار ژ ئه‌نداما په‌ڕله‌مانێ كوردستانێ كر: هوون كه‌رتێ په‌روه‌رده‌یێ ب شێوه‌یه‌ك گشتى چاوا دهه‌لسه‌نگینن؟ به‌رسڤا دایى:( ب دیتنا من هه‌تا ڤێگاڤێ ڤه‌‌كۆلینێن جددی ژلایێ بسپۆرێن په‌‌روه‌‌رده‌یێ ڤه‌ ل دۆر دانانا سیسته‌‌مه‌‌ك گونجای بۆ ژینگه‌‌ها كوردستانێ ژلایێ تێۆری و پراكتیكى ڤه‌‌ نه‌‌هاتییه‌‌ دروست كرن، هه‌‌روه‌‌سا یاسایێن هوور بۆ قوتابخانه‌یان نه‌‌هاتینه‌‌ چێكرن و ئه‌‌و بودجه‌یا بۆ كه‌‌رتێ په‌‌روه‌‌رده‌یێ هه‌تا نوكه‌‌ دهاته‌‌ ته‌‌رخان كرن پێدڤیاتێن په‌‌روه‌‌رده‌یێ ل گۆر زێده‌‌بوونا قه‌‌باره‌یێ قوتابی و مامۆستایان تێر نه‌‌دكر. دیسا نه‌‌گرنگی دان ل گۆر پێدڤی ب سیسته‌‌مێ په‌‌روه‌‌رده‌یێ دێ مه‌‌ به‌‌ر ب ئاڕیشه‌یێن زانستی، جڤاكی، ئابووری و سیاسی ڤه‌‌ به‌‌ت، دیسا دێ كارتێكرنه‌‌كا نه‌‌رێنی ل سه‌‌ر داب و نه‌‌ریتێن جڤاكی كه‌‌ت).

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای

كومێنته‌كا نوی دانه‌

لن يتم نشر عنوان بريدك الإلكتروني. الحقول الإلزامية مشار إليها بـ *